روش ها و مدل های ارزیابی کارکنان و عملکرد آنان

به طور قطع می‌توان گفت هر سازمانی که مدیران آن میل به پیشرفت و توسعه در دنیای کسب‌وکار را دارند، به ارزیابی عملکرد پرسنل خود نیازمند خواهد بود. ارزیابی کارکنان فرآیندی دائمی در تمامی سازمان‌هاست که کمک می‌کند بهره‌وری نیروها و در نهایت بهره‌وری کسب‌وکار افزایش پیدا کند. این فرآیند در شرکت‌های مختلف به روش‌های گوناگونی انجام می‌گیرد که هر یک ویژگی‌های خاص خود را دارند. در ادامه این مطلب همراه ما باشید تا با ارزیابی عملکرد کارکنان و مدل‌های ارائه شده برای آن بیشتر آشنا شوید.

سیستم ارزیابی عملکرد کارکنان چیست؟

سیستم ارزیابی عملکرد کارکنان در حقیقت فرآیندی دوره‌ای است که طی آن، فعالیت‌های هر یک از پرسنل در یک بازه زمانی خاص مورد بررسی قرار می‌گیرد تا نقاط قوت و ضعف آن مشخص شود.

فاکتورهای مختلفی در این ارزیابی دخیل هستند که در ابتدای فرآیند تعیین و به تمامی پرسنل اعلام می‌شوند. این فاکتورها می‌توانند شامل مواردی مانند درصد انجام وظایف، میزان پتانسیل نیروها، تعامل با مدیران و سرپرستان، انگیزه و شوق انجام کار و… باشند.

ما در دوره آموزش منابع انسانی برنادل سرفصل مفصلی درباره ارزیابی عملکرد کارکنان داریم که با شرکت در این دوره می‌توانید نکات بسیار جالبی که توسط اساتید این حوزه ارائه می‌شود آشنا شوید.

مزایای ارزیابی کارکنان در سازمان

ارزیابی کارکنان مزیت‌های مختلفی برای سازمان به همراه دارد که سبب بهره‌وری بالاتر، گردش مالی بیشتر و افزایش درآمد و سود مجموعه خواهد شد. وجود چنین سیستمی در سازمان، تصویری شفاف از وضعیت کسب‌وکار و افراد فعال در آن را در اختیار مدیران و سرپرستان قرار می‌دهد و به مدیریت بهتر آن‌ها و ایجاد تغییرات مورد نیاز کمک می‌کند.

در چنین شرایطی مدیران می‌دانند که چه منابعی در دسترس دارند و تا به حال چگونه از آن‌ها استفاده شده است؛ نقش هر یک از کارمندان در استفاده از این منابع و تحقق اهداف سازمان چه بوده است و چه بازخوردی برای هر فرد نیاز است. کدام افراد مستحق تشویق و پاداش هستند و عملکرد چه کسانی باید اصلاح شود.

مزایای ارزیابی عملکرد پرسنل صرفا محدود به منافع سازمانی نمی‌شود؛ بلکه برای خود کارکنان نیز مفید و کارآمد خواهد بود. زمانی که این ارزشیابی در سازمان به صورت دوره‌ای و منظم انجام شود، کارمندان می‌دانند باید بر روی بهبود عملکرد خود تمرکز کنند و نقاط صعف خود را تا جای ممکن بهبود دهند. چرا که فعالیت‌هایشان در زمان مشخصی م ورد بررسی قرار خواهد گرفت.

روش‌ های ارزیابی عملکرد کارکنان

متخصصان علم مدیریت در طول سال‌های متمادی و با بررسی فاکتورهای گوناگون، مدل های ارزیابی عملکرد مختلفی را تدوین کرده‌اند که امروزه توسط بسیاری از کمپانی‌های بزرگ دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرند.

هر یک از این روش‌های ارزیابی، از دریچه خاصی به عملکرد پرسنل نگاه می‌کنند و می‌توانند با توجه به اهداف کسب‌وکار مورد استفاده قرار گیرند. در ادامه به معرفی 6 مورد از روشهای ارزیابی عملکرد کارکنان می‌پردازیم.

ارزیابی ۳۶۰ درجه

روش 360 درجه همان‌طور که از نامش پیداست، روشی جامع و کامل برای ارزیابی کارکنان است که می‌تواند اطلاعات مفیدی را در اختیار شما قرار دهد. در این روش اطلاعات مورد نیاز برای ارزیابی عملکرد کارکنان از تمامی افراد سازمان جمع‌آوری می‌شود تا فعالیت‌های هر فرد از زوایای مختلفی بررسی گردد.

برای رسیدن به داده‌های مورد نیاز، پرسشنامه‌ای در اختیار از افراد مختلف قرار می‌گیرد تا به ارزیابی کارکنان بپردازند. این مدل ارزیابی شامل 5 بخش است که توسط اعضای مختلف شرکت تکمیل می‌شود:

• خودارزیابی
• ارزیابی مدیران
• ارزیابی همکاران
• ارزیابی زیردستان
• ارزیابی مشتریان

با استفاده از این روش، هر فرد می‌تواند از تمامی ابعاد فعالیت‌های خود و تاثیرات آن روی اعضای سازمان آگاه شود و با دید وسیع‌تری نسبت به ارتقای مهارت‌ها و توانایی‌های خود اقدام کند.

مدیریت بر مبنای اهداف

این روش ارزیابی کارکنان مبتنی بر تعامل مدیران و کارمندان برای رسیدن به یک الگوی مشترک است. در این روش مدیران سازمان در جلسات دوره‌ایِ هم‌اندیشی به همراه پرسنل، اهداف سازمان را شناسایی و برای رسیدن به این اهداف برنامه‌ریزی می‌کنند. در طی این برنامه‌ریزی، وظایف هر یک از کارمندان برای تحقق اهداف مشخص ‌می‌شود.

سپس در پایان هر دوره، فعالیت‌های صورت گرفته مورد ارزیابی قرار می‌گیرد، در مورد عملکرد کارمندان تصمیم‌گیری شده و به آن‌ها بازخورد داده می‌شود. در صورتی که توضیحات و برنامه‌ریزی‌های مد نظر به شکل کاملا شفاف بیان شود، این روش می‌تواند به همسوسازی اهداف سازمان با اهداف کارمندان، افزایش تعهد پرسنل و بالا رفتن بهره‌وری کمک کند.

جالب است بدانید که به گفته وبسایت Kissflow، فروشگاه‌ زنجیره‌ای وال مارت به عنوان یکی از بزرگترین خرده‌فروشی‌های سراسر جهان، از این روش برای ارزیابی عملکرد پرسنل خود استفاده می‌کند.

روش کانون ارزیابی

در بسیاری از شرایط، پرسنل سازمان درک درستی از دیدگاه همکاران و مدیران درباره عملکرد خود ندارند. در چنین شرایطی، روش کانون ارزیابی به کمک آن‌ها می‌آید. این روش به عنوان روشی جهت ارزیابی عملکرد کارکنان، به شبیه‌سازی فعالیت‌ها و فضای کاری هر کارمند می‌پردازد و فرد را در معرض مدل‌ها و شرایط آزمایشی محیط کار قرار می‌دهد. با این کار امکان بررسی عملکرد فعلی کارمندان و پیش‌بینی عملکردشان در آینده فراهم می‌شود.

روش مقیاس رفتاری (BARS)

ارزیابی عملکرد پرسنل به روش مقیاس رفتاری یا Behaviorally Anchored Rating Scale از طریق یک ساختار مقایسه‌ای صورت می‌گیرد. کارکرد این روش به این صورت است که رفتارهای کارکنان با نمونه‌های رفتاری و استانداردهای از پیش تعیین‌شده‌ای مقایسه شده و به آن‌ها امتیاز داده می‌شود. این روش بیشتر برای رفتارهای ملموس و مشخص که در ساختار سازمان قابل تعریف باشند استفاده می‌شود.

ارزیابی به روش روان‌شناختی

برخی از مدیران ترجیح می‌دهند که بررسی عمیق‌تری از فعالیت‌های پرسنل داشته باشند و به همین دلیل به سراغ ارزیابی کارکنان به روش روان‌شناختی می‌روند. این روش که معمولا با کمک یک یا چند روان‌شناس انجام می‌شود، با استفاده از آزمون‌ها و آزمایش‌های دقیق به بررسی ویژگی‌ها، مهارت‌های پنهان و پتانسیل‌های رفتاری کارمندان می‌پردازد.

چنین فرآیندی به جای بررسی عملکرد گذشته افراد، واکنش‌های آینده آن‌ها را پیش‌بینی می‌کند و می‌تواند در توسعه و ارتقای توانمندی‌های پرسنل مفید واقع شود.

روش حسابداری منابع انسانی

شاید بتوان روش حسابداری منابع انسانی را راحت‌ترین روش ارزیابی عملکرد کارکنان دانست. در این روش مدیران سازمان به کمک متخصصان منابع انسانی، میزان مزایای مالی که فعالیت‌های یک کارمند برای سازمان به همراه داشته را محاسبه و آن را با هزینه‌های حضور آن فرد درون سازمان مقایسه می‌کنند. نتایج این مقایسه می‌تواند اطلاعات مفیدی را در خصوص عملکرد پرسنل در اختیار مدیران قرار دهد.

فرم ارزیابی عملکرد کارکنان

از آن‌جایی که اطلاعات مربوط به ارزیابی کارکنان باید به صورت مکتوب ثبت شود، استفاده از فرم ارزیابی عملکرد کارکنان امری ضروری است. در ادامه می‌توانید نمونه‌ای از این فرم رو مشاهده و دریافت کنید. البته توجه داشته باشید که این فرم ساختار ثابتی ندارد و المان‌های آن می‌تواند با توجه به نیازهای کسب‌وکار تغییر کند.

نرم افزار ارزیابی عملکرد کارکنان

در صورتی که دوست دارید ارزیابی کارکنان را با سهولت بیشتری انجام دهید، می‌توانید به سراغ نرم‌افزارهای توسعه‌داده شده در این حوزه بروید. در حال حاضر نرم‌افزارهای ایرانی مختلفی با هدف ارزیابی عملکرد کارکنان طراحی شده‌اند که تعدادی از کاربردی‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• نرم افزار ارزیابی عملکرد دیدگاه
• نرم افزار ارزیابی عملکرد سیمرغ
• نرم افزار ارزیابی عملکرد سنجمان

سخن پایانی

روش های ارزیابی عملکرد سازمان و کارکنان می‌توانند برای مدیران و سرپرستان در هر کسب‌وکاری مفید و موثر واقع شوند. در این مطلب تلاش کردیم تا شما را با نحوه ارزیابی عملکرد کارکنان و روش‌های مختلف آن آشنا کنیم تا بتوانید در سازمان خود از آن‌ها بهره ببرید. اگر از روش ارزیابی دیگری در کسب‌وکارتان استفاده می‌کنید، حتما در قسمت نظرات آن را با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول