رفتار سازمانی چیست؟ نکات مهم، اهداف، کاربردها، عوامل موثر و مدل‌ها

رفتار سازمانی مفهوم بسیار مهمی است که نه تنها صاحبان کسب‌وکار، بلکه همه کارکنان و متخصصین شاغل در یک سازمان باید بدانند رفتار سازمانی چیست و آن را به خوبی درک کنند. افرادی که در یک سازمان کار می‌کنند، با دیگر کارمندان و مدیران، همگی با هم در تعامل هستند و ساعات زیادی از روز را با هم می‌گذرانند؛ بنابراین نحوه تعامل و روابط افراد در محیط کار، به‌کارگیری مهارت های نرم و آموزش رفتار سازمانی اهمیت زیادی دارد. در این مقاله رفتار سازمانی، نکات مهم رفتار سازمانی و اهمیت آن در سازمان و این که اهداف رفتار سازمانی چیست را بررسی می‌کنیم. همچنین می‌توانید با مدل های رفتار سازمانی و تاثیراتی که می‌توانند بر عملکرد کارکنان داشته باشند، آشنا شوید.

رفتار سازمانی چیست؟

رفتار سازمانی یا Organizational Behavior در واقع چگونگی تعامل و رفتار افراد با یکدیگر در محیط‌های سازمانی است. اعضای هر سازمانی با تفاوت‌های اجتماعی، قومی، مذهبی و… در کنار یکدیگر مشغول به کار هستند و در این میان نمی‌توان نقش رفتار سازمانی را در پیشرفت یا رکود سازمان نادیده گرفت.

فرد لوتانز از اساتید برجسته مدیریت و برنده جایزه در بخش مطالعات رفتار سازمانی، می‌گوید:

رفتار سازمانی به‌طور مستقیم با درک، پیش‌بینی و کنترل رفتار انسانی در سازمان‌‌‌ها مرتبط است.

اهمیت و کاربرد رفتار سازمانی در سازمان‌ها

حتما خودتان تجربه کرده‌اید یا شنیده‌اید که در برخی سازمان‌ها روابط کاری دوستانه است و کارکنان آن سازمان هر روز با حال خوب به محل کارشان می‌روند، رضایت شغلی دارند و باانگیزه کار می‌کنند؛ اما در نقطه مقابل، روابط بین اعضا در برخی از شرکت‌ها سمی و خصمانه است، کارکنان به زور و بی‌انگیزه به آن سازمان می‌روند و دلشان می‌خواهد هر چه زودتر ساعت کاری تمام شود. این‌جاست که متوجه می‌شویم رفتار سازمانی چیست و چه اهمیتی دارد.

رفتار سازمانی می‌تواند منجر به افزایش رضایت شغلی، کاهش استرس در محیط کار، افزایش انگیزه افراد، توسعه فردی، شکل‌گیری ارتباطات سازنده و افزایش سازگاری میان اعضای سازمان شود و البته می‌تواند برعکس این موارد هم رخ دهد. بستگی دارد که این مفهوم در سازمان شما چطور شکل گرفته باشد و چگونه اجرا شود.

اهداف رفتار سازمانی چیست؟

یکی از سوالات مهمی که مطرح می‌شود این است که رفتار سازمانی به دنبال چیست و چه هدفی دارد؟ به‌طور خلاصه اهداف رفتار سازمانی عبارت‌اند از:

• ریشه‌یابی و رفع نارضایتی‌ها
• پیش‌بینی رفتار کارکنان و اتخاذ تصمیمات سازنده بر اساس آن
• افزایش رضایت شغلی کارکنان
• افزایش بهره‌وری سازمان
• ایجاد فرهنگ سازمانی قوی
• انتخاب نیروی انسانی موثر
• ایجاد یک تیم کارآمد و قوی در سازمان

رفتار سازمانی مشخص می‌کند که نحوه تعامل افراد درون سازمان چگونه است و با بررسی میزان رضایت و انگیزه کارکنان، به دنبال روش‌هایی برای بهبود آن‌هاست تا بیش‌ترین بهره‌وری حاصل شود. هر سازمانی بر افکار و اعمال کارکنانش تاثیر می‌گذارد و متقابلا افکار و اعمال کارکنان هم بر سازمان تاثیرگذار است. رفتار سازمانی این تعاملات را تحلیل و بررسی کرده، به درک بهتری از سازمان و کارکنان می‌رسد و در نهایت رفتارهای مناسب را جهت بقا و اثربخشی سازمان، پرورش می‌دهد.

نکات مهم مدیریت رفتار سازمانی

تا این‌جا گفتیم که رفتار سازمانی چیست و کاربرد و اهداف آن را بررسی کردیم. حالا ببینیم مدیریت رفتار سازمانی به چه صورت است. مدیریت رفتار سازمانی یعنی به کارکنان آموزش داده شود که باید چه رفتاری در سازمان داشته باشند و در تعامل با همکاران، ارباب رجوع و تمامی افرادی که با آن‌ها در ارتباط هستند، چگونه اقدام کنند. به این طریق افراد سازمان از تعامل و ارتباط با یکدیگر احساس رضایت می‌کنند و سازمان نیز جو مثبت و سازنده‌ای خواهد داشت.

البته این به شرطی است که خود مدیران به مواردی که در رابطه با رفتار سازمانی مطرح می‌کنند، پایبند باشند و بر اساس آن‌ها عمل کنند. در ضمن حین برنامه‌ریزی برای رفتار سازمانی باید به این دقت کنید که رفتارهای تعیین‌شده از سوی مدیران باید با ارزش‌های کارکنان مطابقت داشته باشد، وگرنه کارکنان به آن توجهی نمی‌کنند و هر کسی برای خودش یک سازی می‌زند!

عوامل موثر بر رفتار سازمانی چیست؟

مجموعه عواملی که بر رفتار سازمانی اثر می‌گذارند در چهار حوزه زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

• افراد
• ساختار
• فناوری
• محیط

انواع مدل‌های رفتار سازمانی

در پاسخ به این که انواع مدل‌های رفتار سازمانی چیست باید بگوییم چهارچوب‌ها و مدل‌هایی وجود دارد که افراد سازمان و مدیران طبق آن رفتار و عمل می‌کنند. در ادامه ۵ مدل رفتار سازمانی را توضیح می‌دهیم و تاثیر این مدل‌ها بر عملکرد کارکنان را بررسی می‌کنیم.

مدل استبدادی

در این مدل کارکنان یا از دستور رئیس خود اطاعت می‌کنند یا اخراج می‌شوند! در چنین سازمانی خبری از انعطاف نیست و پاداش و تشویق هم وجود ندارد؛ چرا که کارفرما معتقد است هر کس باید وظیفه‌اش را انجام دهد و بابت آن حقوق می‌گیرد، البته حقوقی که معمولا خیلی هم منصفانه نیست. این باعث می‌شود که کارمندان از روی ترس کار کنند و حداقل عملکرد را از خود نشان دهند و علاقه به محیط کار و اشتیاق برای کار معنایی ندارد. در سازمان‌هایی با مدل استبدادی مدیر یک فرمانده است و کارمندان زیردستان او هستند!

مدل مراقبتی

در مدل‌های مراقبتی تمرکز بر این است که کارکنان احساس کنند رئیس سازمان به نیازهای آن‌ها توجه می‌کند. این کار هم معمولا از طریق ارائه مزایایی مثل امکان دورکاری در صورت نیاز، بیمه بازنشستگی، خدمات درمانی و… صورت می‌گیرد. در نتیجه‌ی پیاده‌سازی این مدل در سازمان، کارکنان به شرکت و اهدافش وفادار می‌شوند و افراد بااستعداد و موثر در سازمان می‌مانند.

رفتار سازمانی مدل حمایتی

مدل حمایتی رفتار سازمانی چیست؟ بر رهبری با گرایش مدیریتی حمایت تاکید دارد. در واقع در این مدل خبری از کنترل و استبداد نیست، بلکه مدیران به دنبال حمایت از کارکنان خود در جهت پیشرفت شخصی آن‌ها و در نتیجه رشد سازمان هستند. در مدل حمایتی، مدیران عوامل ایجاد انگیزه در کارکنان را شناسایی می‌کنند و به کارکنان فرصت می‌دهند تا مهارت‌های خود را بهبود ببخشند. در این سازمان‌ها کارکنان با حمایت مدیران مهارت‌های جدید کسب می‌کنند، ترفیع جایگاه به دست می‌آورند و خلاصه به اهدافشان می‌رسند؛ در نتیجه رضایت شغلی حاصل می‌شود. یکی از اقدامات احتمالی مدیران در این مدل، فرستادن کارمندان به دوره‌های آموزشی است.

مدل مشارکتی

در مدل مشارکتی ساختار به شکلی است که مدیران شبیه مربی و کارمندان اعضای تیم هستند و روابط چندان بر اساس رئیس و کارمندی نیست. هدف از این مدل، اشتراک قدرت بین اعضای سازمان است و کارکنان خود را در موفقیت شرکت سهیم می‌دانند. در واقع در مدل مشارکتی، افراد سازمان به اهداف و کار تیمی وفادارند و روحیه مسئولیت‌پذیری بالایی دارند.

مدل سیستمی

مدل سیستمی از مدرن‌ترین انواع مدل‌های رفتار سازمانی است که در نظر می‌گیرد افراد دارای اهداف و استعدادهای متفاوتی هستند. در واقع هدف مدل سیستمی این است که بین اهداف و پتانسیل کارکنان با اهداف سازمان تعادل برقرار شود. در سازمان‌هایی با مدل سیستمی مدیران تلاش می‌کنند تا احساس خوش‌بینی، امید و اعتماد ایجاد کنند تا در نتیجه کارمندان به سازمان متعهد و وفادار شوند و طوری کار کنند که انگار برای خودشان کار می‌کنند.

تاثیر فرهنگ سازمان بر رفتار سازمانی چیست؟

در مقاله‌ای دیگر به طور مفصل به مفهوم فرهنگ سازمانی پرداختیم. فرهنگ سازمانی مجموعه‌ای از ارزش‌ها و باورهای مشترک بین اعضای یک سازمان است و یکی از تاثیرگذارترین عوامل موثر بر رفتار سازمانی محسوب می‌شود. افراد وقتی وارد یک سازمان می‌شوند، فرهنگ سازمانی را به‌عنوان روش صحیح انجام کارها در نظر می‌گیرند و بر اساس آن رفتار می‌کنند. در واقع فرهنگ سازمانی راهنمای اصلی رفتار افراد در سازمان است.

عده‌ای ممکن است به اشتباه رفتار سازمانی را همان فرهنگ سازمانی در نظر بگیرند. چنین چیزی درست نیست؛ مدیریت رفتار سازمانی یعنی اجرای ارزش‌ها و فرهنگ سازمان در عمل کارکنان.

سخن پایانی

در این مطلب علاوه بر بررسی این که رفتار سازمانی چیست به اهداف رفتار سازمانی، انواع مدل‌های رفتار سازمانی و تاثیر هر یک از مدل‌ها بر عملکرد کارکنان پرداختیم. همچنین با نکات مهم مدیریت رفتار سازمانی در شرکت آشنا شدید. همان‌طور که می‌دانید کارکنان مهم‌ترین و ارزشمندترین سرمایه سازمان هستند؛ بنابراین مدیرانی که به سرمایه انسانی و رفتار سازمانی توجه نکنند، با شکست مواجه می‌شوند و نمی‌توانند به‌خوبی تیم‌سازی کنند. یادتان باشد که برای دستیابی به بهره‌وری و کارایی بالا، توجه به این موضوع ضروری است. اگر درباره رفتار سازمانی سوالی دارید، می‌توانید نظرات و سوالات خود را با ما مطرح کنید.