نقاشی یکی از پراهمیتترین شکلهای هنر در طول تاریخ است که حتی انسانهای غارنشین هم در تاریخ آن نقش دارند و هنوز هم که هنوز است، آثار آنها روی دیوار غارها به یادگار باقی ماندهاند. تاریخچه نقاشی به انسانهای اولیه باز میگردد. ترسیم نقاشیهایی که موجب شده بشر امروز از تماشای آنها شگفتزده شود. چه بسا نقاشیهای حال حاضر هم موجب شگفتی آیندگان قرار بگیرند. به کمک نقاشی، میتوان احساسات و خواستهها و هر چیز دیگری که فکرش را میکنید را بروز داد و به تصور کشید. همین عامل سبب شده تا در طول تاریخ افراد زیادی به آن روی آورند. با ما در برنادل همراه باشید تا با تاریخ ظهور هنر نقاشی، این هنر فوقالعاده جذاب، بیشتر آشنا شویم.
تاریخچه نقاشی چیست؟
نقاشی را میتوان بیان تصویری خواستهها در دو بعد تعریف کرد که از رنگها، اشکال و خطوط مختلفی تشکیل میشود. میتوان به واسطه آن احساسات مختلف در قلب و ذهن مخاطب ایجاد نمود. تاریخ نقاشی به حدود 50 هزار سال قبل باز میگردد. در زمانهای مختلف فرهنگها و مذهب مردم و همچنین اصناف سلطنتی و… سعی در محدود کردن موضوعات نقاشی و همچنین کارکرد آن بودند تا جایی که از نقاشی تنها برای موضوعات عبادی، تزئینی و تشریفاتی استفاده میشد. در آن روزگاران، نقاشها تنها یک فرد صنعتگر ماهر به شمار میرفتند؛ اما با پیشرفت این هنر و آموزش نقاشی، دیگر به آنها صنعتگر گفته نمیشود، بلکه هنرمندان خلاقی هستند که آثار جذابی را خلق میکنند.
تاریخچه نقاشی در جهان
تاریخچه نقاشی در جهان به اندازهای گسترده است که اگر بخواهیم همه آن را توضیح بدهیم، شاید نیاز به نوشتن یک یا چندین کتاب باشد. این هنر سبب شده تا اطلاعات زیادی از دانش گذشتگان به دست بیاید. از برترین دورههای تاریخچه نقاشی که سبب شده به یکی از هنرهای محبوب امروز تبدیل شود، میتوان به گزینههای زیر اشاره کرد:
پیش از تاریخ
برای آنکه بتوانید به تاريخچه پیدایش نقاشي در ايران و جهان پی ببرید، باید به زمان قبل از تاریخ برویم. حدود 40000 سال قبل که نمونههای نقاشی توسط انسانها از آن زمان پیدا شده است. در این دوره، انسانها برای رنگ کردن نقاشی از رنگدانههای سیاه استفاده میکردند. تصاویری که از آن دوران باقیماندهاند، نشان از این دارند که انسانها بیشتر تصویر حیواناتی که شکار میکردند، از قبیل شیر، کرگدن و… را نقاشی کردهاند.
قرون وسطی
در این دوره شاهد ظهور مسیحیت بودهایم که بر بیشتر هنرهای این دوره تأثیر گذاشته است. در این بازه زمانی، نقاشی بیشتر برای رسم شمایل شخصیتهای مذهبی و همچنین طرحهای سنتی تأکید داشت. البته بیشتر تصاویر همراه با خوشنویسی و رسم اشکال مختلف بودهاند.
رنسانس
این دوره هم در تاریخچه نقاشی بسیار مهم است. این سبک نقاشی برای نخستین بار در دهه 1400 در کشور ایتالیا ظهور کرد و تا اواسط قرن هفدهم هم ادامه داشت. در این دوره علاوه بر نقاشی، اشکال مختلف هنر همچون مجسمهسازی، ادبیات، موسیقی و… هم به رسمیت شناخته شدند. یکی از پرطرفدارترین و شناختهشدهترین نقاشیهای این دوره، نقاشی معروف مونالیزا داوینچی است.
روکوکو
در این دوره نقاشی به سبک باروک اواخر بسیار شهرت یافت. ظهور آن در فرانسه و ایتالیا اتفاق افتاد و به دهه 1370 باز میگردد. ظاهر نقاشیهای این دوره بسیار پرزرق و برق و همراه با تزئینات مختلفی بوده و موضوعات آن هم اغلب درباره نجیبزادگان بوده و جزء باارزشترین داراییها به حساب میآمدهاند.
قرن 19
برای شناخت تاریخچه نقاشی، قرن 19 را نباید نادیده گرفت. در این قرن، هنر به سرعت زیادی پیشرفت کرد و نقاشی به موضوعات دیگری جدا از دین و مذهب و تاریخ پرداخت. نقاشی در این قرن جنبه نمادی داشت و در برخی از نمونهها، به صورت ضربه روی صفحه به واسطه قلم هم تصاویر جذابی ایجاد شده است.
قرن 20
در این دوره نقاشی به شکل امروزی آن درآمد. تصاویر جذاب و خارقالعاده از طبیعت و چهره انسان به واسطه رنگهای مختلف که باعث حجم بخشیدن به تصویر و جذابیت بصری زیاد آن شده است. در سبک نقاشیهای این قرن، حالت تحلیلی بسیاری وجود دارد که از فرم هندسی آنها نمیتوان ساده رد شد. از مشهورترین آثار این دوره میتوان به نقاشیهای زیبای پیکاسو یا ون گوک اشاره کرد. البته در دوره دوم قرن 20 نقاشیهایی جدید از اشیا و … هم روی کار آمد که بیانگر احساسات و مناظر مختلف بودهاند.
تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا عصر حاضر
تاریخچه نقاشی ایران جدا از تاریخچه نقاشی در جهان است؛ اما این به این معنی نیست که تاریخچه جهانی نقاشی آن را تحت تأثیر قرار نداده باشد. تاریخ نقاشی ایران از آغاز تا عصر حاضر فراز و نشیبهای بسیاری را پشت سر گذاشته است. تاریخچه نقاشی ایرانی و سیر تکامل آن را میتوان در سه دوره تقسیمبندی کرد که عبارتاند از:
دوران صفوی
تاريخچه پیدایش نقاشي در ايران و جهان بسیار پر پیچوخم است و شاید بتوان دوران صفویه را اولین دوره ظهور و پیشرفت جدی نقاشی در کشور عزیزمان ایران دانست. سلیقه درباریان در این بازه زمانی بسیار دستخوش تغییرات بود که موجب به تصویر کشیدن نور و سایه در نقاشیها شد. البته الگوبرداری زیادی هم از کشورهای اروپایی انجام گشت که در اصطلاح به آن فرنگیسازی گفته میشد. هنرمندان در دوران صفوی تلاش میکردند تا ترکیبی از تاریخ و سنت شرق و غرب را به تصویر بکشند. نقاشی با رنگ روغن در این دوره بسیار رواج یافت و عموما نقاشیها در ابعاد بزرگتر کشیده میشد. دیوارنگاریهای تالار بام عام کاخ چهلستون یکی از مشهورترین نقاشیهای این دوره است.
دوران افشار
در این دوران دیگر خبری از رقابت در این حوزه و تغییر و تحول نبود. الگوبرداری از اروپاییها به ندرت و با سرعت کمی پیش میرفت و موضوعاتی همچون چهره بانوان، سواران رزمنده، زوجهای عاشق، گل و پرنده و… هم در نقاشی راه یافتند. یکی از پرآوازهترین نقاشیهای این دوره نسخه تاریخ جهانگشای نادری است که اتفاقات زندگی نادرشاه را نشان میدهد.
دوران زندیه
دوران زندیه یکی دیگر از دورههای تاریخچه نقاشی ایران بوده است که تحت نظر کریم خان زند و حمایتهای او دستخوش تغییرات بسیار و پیشرفتهای چشمگیری شد. در این زمان نقاشی زیر لاکی بسیار رواج یافت که موجب شد نقاشی روی اشیائی همچون آینه، قلمدان، صندوقچه جواهر یا حتی کتاب و… انجام شود. شاید بتوان این دوره را الهامبخشی برای نقاشی بر روی پارچه و سفال دانست. ناگفته نماند که الگوسازی از اروپائیان در این زمان هم به قوت دوره صفویان ادامه داشت.
دوران قاجار
به دستور فتحعلی شاه، در این دوران نقاشان زبده گرد هم آمدند تا بتوانند تصاویری در ابعاد گوناگون برای پردهها کاخ و … رسم کنند. سبک نقاشی پیکرنگاری درباری در این دوره ابداع شد و تلفیقی از هنر ایرانی و اروپایی بود. در این نقاشی پیکر انسان به صورت برجسته و با ظاهر زیبا و جلوهای مجذوبکننده خلق میشد.
سبکهای معروف نقاشی
تمام تحولاتی که از گذشته تاکنون در تاریخچه نقاشی روی دادهاند، سبب شدهاند تا سبکهای مختلفی از نقاشی به وجود بیاید که امروزه میتوان تصاویر گوناگونی را در موضوعات مختلف خلق نمود. از برترین و محبوبترین این سبکها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- رئالیسم یا همان واقعگرایی
- امپرسیونیسم یا همان برداشتگرایی که خود چند نوع دیگر را دارد و عبارتاند از:
- پست امپرسیونیسم
- نئو امپرسیونیسم
- اکسپرسیونیسیم و اکسپرسیونیسم انتزاعی
- مینیمالیسم
- فوتوریسم
- رومانتیسیسم
- آپ آرت
- روکوکو
- مینیاتورایرانی
- مدرنیسیم
- هنر ابتدایی
- ساختار گرایی
- منریسم
- نئوکلا سی سیسم
- آوانگارد
- باربیزون
- گرافیتی
برای آنکه بتوانید در هر یک از این سبکها موفق عمل کنید، باید آموزش لازم و کافی را پشت سر بگذرانید. بدون شک نقاشی با آبرنگ و گواش، بسیار متفاوتتر از نقاشی برجسته خواهد بود و شما باید هر سبک و مدلی که میخواهید را انتخاب کرده و صرفا به آموزش و یادگیری آن بپردازید.
جمع بندی
تاریخچه نقاشی، میتواند یک داستان هیجانانگیز برای خلق این هنر محبوب امروزی شود. مهمترین نکتهای که باید در تاریخچه نقاشی ایرانی بدانید، این است که در گذشته میانگین سنی نقاشان بسیار بیشتر امروزه بوده و در دنیای امروز، کودکان هم میتوانند این هنر را از 6 سالگی یاد بگیرند. این همان قدرت پیشرفت هنر نقاشی است که به مرور همگان را شیفته خود میکند.